Short story of POMPONAN in Yester Years
(Ponponanan Kani-adto, Pomponan na Karon)
Kaniadto sa wala pa maka abut ang mga katsila sa mga isla sa pilipinas,
aduna nay mga gagmayng communidad nga nanimuyo daplin sa
baybayon. Ang ilang simpleng panginabuhi ma-o lamgang ang pag
pangisda, pang himo ug sakayan nga maoy ilang gamiton sa pag panagat.
Aduna sab silay ginagmayng uma nga anaa sa daplin sa kabaybayonan
nga maoy ilang gikuhaan sa ilang inadlaw adlaw nga pagkaon.
Sanglit kay wala man silay makuha nga dagkong kahoy nga maoy ilang
gamiton sa paghimo ug sakayan, kining maong mga tawo motukad paingon
sa kalasangan subay sa suba hangtod ilang maabut ang usa ka lugar nga
gilibutan ug Bukid. Tukma gayod kining lugara nga maoy ilang gihimong
abutanan human sila mamutol ug kahoy nga maoy ilang himoon sakayan.
Wala pay tukmang pangalan kining lugara busa gihinganlan kini nila ug
“Ponponanan” ang lugar nga sila mag abut sa dili pa sila manguli paingon
sa ilang pinoy anan daplin sa dagat. Kining maong lugar nga gitawag nila
ug “Ponponanan” tabunok ang yuta, adunay daghang mga mananap nga
ihalas nga moay ilang kakuhaan ug dugang nilang pag kaon, busa ilang
gitikad ang kayutaan ug nanakup usab sila ug mga ihalas nga baboy ug
uban pang mga mananap para himu-ong pag ka-on sa inadlaw adlaw.
Matag higayon nga sila mutukad paingon sa Bukid, nabatasan na nila ang
pag ingon nga adto ta mag kita o mag abut sa atong “Ponponanan”. Ang
pulong nga “Ponpon” usa ka binisaya nga nag pasabut ug “abutanan” o
“Pundukanan”. Sukad ni adtong panahuna mao nay ilang ipangalan sa
maong lugar, hangtod nga miabut ang mga katsila.
Sanglit dili man makasabut ang mga lumad nga namuyo sa gisulti sa mga
katsila, modayon lang sila ug inga nga “Ponponanan” kay nag tu-o man sila
nga nangutana ang mga katsila ug unsa man ning lugara. Gipamunyagan
sa mga paring katsila ang mga tawo nga namuyo sa Ponponanan ug
nangahimong kristyanos ang mga lumulupyo niini. Dinhi, mi kusog pagtubo ang kristohanong pagtu-o sa dihang gi regalohan ang mga lumulopyo sa Ponponanan sa imagen ni Sr. San Antonio de Padua nga ma-oy ilang gihimong gabay sa pag ampo ngadto sa Gino-o. Matag pangilin sa kapistahan ni Sr. San Antonio, nabatasan na ang pag sayaw atubangan sa imagen simbolo sa pasalamat ngadto sa Gino-o sa mga grasya nga nadawat matag adlaw pinaagi sa panabang ug pangaliya sa Santos nga Patron. Dako gayod nga kasaulogan kining ma-ong pangilin.
Pag labay sa panahon, ang pulong nga Ponponanan nga ma-oy gigamit nga pangalan sa mga namuyo niini, miagi ug kausaban. Nahimo kining “Ponponan pinasubay sa tukamng pinulongang bisaya. Sukad ni-adto gitawag na nga Bario “Ponponan”. Sa dihang miabut ang mga Amerikano sa ikaduhang gubat sa kalibutan, nadiskubre ni Vicente Basalo, usa ka lumad nga lumulopyo, ug haliging maestro sa eskwelahan sa Ponponan nga ang igsaktong pulong dili “PONPONAN kun dili POMPONAN. Sukad niadto gitawag na kini ug Barangay POMPONAN.
Ang lugar nga gipuy-an sa mga kaliwatan sa unang mga tawo nga nanimuyo dinhi sa atong Barangay Pomponan ma-o ang KASABANGAN nga karon gitawag ug Barangay Sabang. Ang Landmark nga nagpamatood niini mao ang POMPONAN BRIDGE nga anaa sa Barangay Sabang.
Researched by:
Crisanto O. Escasinas Jr.
PNHS Faculty
Lumulopyo sa Pomponan
END
